پدر برنامه‌ريزی

۶ اسفند ۱۲۷۸؛ ۱۲۱ سال پيش در چنين روزی ابوالحسن ابتهاج در رشت زاده شد: «خواست خدا بود پس از انقلاب ۵۷ كه همه چيز ما را گرفتند و اسم ما را در ليست سياه گذاشتند و نتوانستيم به ايران برگرديم، بتوانيم در خارج زندگی كنيم».

 مادر ابوالحسن ابتهاج زميندار و پدرش پيشكار سپهدار اعظم بزرگترين زميندار زادگاهش بود: «۱۲ سالم بود كه پدرم مرا برای تحصيل به پاريس و دو سال بعد به بيروت فرستاد. در تابستان ۱۲۹۳ برای تعطيلات به رشت برگشتيم، جنگ جهانی شد و ناگزير نتوانستيم به بيروت برگرديم».

پدرش نخست مقدمات محاسبات را به او آموخت و سپس او را نزد يك خانواده آمريكايی در تهران اسكان داد و برای آموزش رشته‌های گوناگون به او آموزگاران سرخانه برگزيد.

۵۱ ساله بود كه در گرماگرم تنش‌های وابستگان سفارت آمريكا با او از سرپرستی بانك ملی كنار گذاشته شد و به عنوان سفير ايران به پاريس رفت و دو سال بعد مشاور بخش خاور ميانه صندوق جهانی پول شد.

۵۵ ساله بود كه سازمان برنامه را از زير نفوذ دولت درآورد و از نو ساخت و پرداخت:

«برای ايران با امكانات مالی و نيروی انسانی محدود و احتياجات نامحدود بايد ديد مهمترين و ضروری‌ترين كارهايی را كه می‌توان در مدت و با بودجه معين انجام داد كدامند».

او با ايجاد دفتر فنی و دفتر اقتصادی دومين برنامه عمرانی كشور را با يك برنامه چهار ساله از راه‌سازی و سدسازی و بنياد كارخانه گرفته تا شهرسازی و مبارزه با بيماری‌های همه‌گير مانند مالاريا تدوين كرد و به اجرا گذاشت: «عقيده داشتم درآمد نفت بايد صرف عمران مملكت و نه هزينه های جاری شود».

۵۹ ساله بود كه با شاه بر سر راه‌اندازی يك كارخانه كود شيميایی آمريكايی در شيراز مخالفت كرد، از رياست سازمان برنامه معزول و سه سال پس از آن به اتهام اختلاس، هشت ماه روانه زندان شد.

او تا آستانه انقلاب ۵۷ بانك خصوصی "ايرانيان" را تأسيس و اداره كرد و از آنجا كه با درگيری انقلاب اموالش مصادره شد، سفر درمانی اش به پاريس تا پايان عمرش به درازا كشيد.

ابوالحسن ابتهاج در ۹۹ سالگی در لندن درگذشت.